Hoe leg je een kind uit dat iemand gaat overlijden of is overleden? Lees praktische tips over rouw, afscheid nemen, en het voorbereiden van kinderen op een uitvaart.
Het zijn vragen waar veel ouders mee worstelen. Woorden geven aan rouw, verdriet en de dood is moeilijk. Je wilt je kind niet bang maken, maar je weet ook dat je er niet omheen kunt. Als uitvaartverzorger krijg ik deze vraag dan ook regelmatig: “Wat moeten we nu tegen onze kinderen zeggen?”
Wat ik vaak zie, is dat ouders bang zijn om hun kind verdriet te doen. Alsof verdriet voorkomen nog mogelijk is. Daardoor ontstaat vaak een schuldgevoel. Had ik dit maar niet gezegd… Had ik het anders moeten uitleggen?
Maar weet dat er niet één perfecte manier is. Kinderen hebben geen perfecte woorden nodig. Ze hebben eerlijke woorden nodig.
Er zijn maar weinig dingen die ik echt afraad. Eén daarvan is de dood vergelijken met slapen. Bijvoorbeeld: “Opa slaapt, maar hij wordt nooit meer wakker.” Voor een kind zijn slapen en dood zijn twee totaal verschillende dingen. Zeker jonge kinderen kunnen daardoor bang worden om zelf te gaan slapen, omdat ze denken dat zij dan ook niet meer wakker worden.
Soms zegt een kind zelf: “Opa slaapt.” Ook dan is het goed om rustig uit te leggen dat opa niet slaapt, maar dood is. Vertel in eenvoudige woorden wat dood zijn betekent. Dat zijn lichaam niet meer werkt, dat hij niet meer kan ademen, praten, eten of voelen.
Neem je kind rustig mee in wat er gebeurt. Wees daarin eerlijk. En als je zelf even geen woorden hebt, mag dat er ook zijn. Je hoeft niet overal meteen een antwoord op te hebben.
Wanneer iemand stap voor stap afscheid neemt van het leven, kun je ook uitleggen wat er gebeurt. Vaak gaat dat in fases. Kinderen betrekken bij een sterfbed hoeft helemaal niet eng te zijn. Jij kent je kind het beste. Jij voelt aan wat het wel of niet aankan. Elk kind is anders en ieder kind reageert op zijn eigen manier.
Wat ik vaak zeg is: zien helpt begrijpen. En begrijpen helpt om langzaam te beseffen wat er is gebeurd. Dat besef is een belangrijk onderdeel van het rouwproces. Door kinderen op een liefdevolle en eerlijke manier mee te nemen, geef je ze de ruimte om afscheid te nemen én uiteindelijk verder te kunnen met hun eigen rouw.
Ik sluit graag af met drie tips die ik ouders bijna altijd meegeef. Er is namelijk geen handleiding voor rouw en ook niet voor het praten met kinderen over de dood. Uiteindelijk ken jij je kind het allerbeste. Vertrouw daar ook op.
1. Maak foto’s van de plek waar je kind naartoe gaat.
Ligt opa of oma in een hospice? Of staat er thuis een speciaal bed in de woonkamer? Maak daar gerust een paar foto’s van. Zo kun je je kind alvast laten zien waar opa of oma is en hoe die plek eruitziet. Het onbekende wordt daardoor vaak een stuk minder spannend. Als je kind later meegaat, komt het niet meer op een volledig onbekende plek.
2. Gebruik duidelijke en eerlijke woorden.
Hoe moeilijk het soms ook is, probeer woorden als overleden of dood te gebruiken. Leg rustig uit wat dat betekent en wees niet bang als je zelf even moet zoeken naar de juiste woorden. Kinderen hebben geen perfecte uitleg nodig, maar een eerlijke uitleg. Vermijd uitspraken als “opa slaapt” of “oma is op reis”. Kinderen nemen dit vaak letterlijk, waardoor onnodige angst of verwarring kan ontstaan.
3. Laat je kind zelf kiezen.
Vertel je kind wat het kan verwachten wanneer het meegaat naar een sterfbed, afscheid of uitvaart. Leg stap voor stap uit wat er gebeurt en geef daarna de ruimte om zelf keuzes te maken. Alles is goed. Er bestaat geen goede of foute manier van afscheid nemen. Elk kind verwerkt verlies op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo.
Heb je na het lezen van deze blog nog vragen? Of twijfel je over hoe je jouw kind het beste kunt begeleiden in deze moeilijke periode? Weet dan dat je altijd contact met mij mag opnemen. Soms is een kort gesprek al genoeg om je wat meer rust en vertrouwen te geven. Je hoeft dit niet alleen te doen.
Fotograaf: ByMiek Uitvaartfotografie
